Ο αρχηγός του IRA που πέθανε σε U-boat. Η συνεργασία IRA-Ναζιστικής Γερμανίας

0

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πρόσωπα της Ιρλανδικής ιστορίας, είναι ο Σον Ράσελ (Seán Russell). Υπέρμαχος της Ιρλανδικής ανεξαρτησίας, πέρασε από διάφορα σημαντικά πόστα στην ιεραρχία του IRA (Ιρλανδικός Δημοκρατικός Στρατός) μέχρι που έγινε αρχηγός του. Όντας αρχηγός του IRA, πέθανε ξαφνικά στις 14 Αυγούστου 1940 ενώ επέστρεφε μυστικά στην Ιρλανδία επιβιβασμένος σε ένα U-Boat.

Ο Ράσελ γεννήθηκε το 1893 στο Δουβλίνο. Εντάχθηκε στους Ιρλανδούς Εθελοντές το 1913 και πολέμησε στην Πασχαλινή Εξέγερση του 1916, μετά την οποία φυλακίστηκε. Αναρριχήθηκε στην ιεραρχία του IRA κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας, έχοντας το 1921 τον τίτλο του Υπεύθυνου Πυρομαχικών και μέλους του Γενικού Στρατηγείου.

Αντιτάχθηκε στην Αγγλο-Ιρλανδική Συνθήκη και μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, ο Ράσελ παρέμεινε ενεργό μέλος του IRA, μέχρι να γίνει τελικά Υπεύθυνος Υλικού το 1927. Ο IRA υιοθέτησε ακρο-αριστερές πολιτικές θέσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, αλλά ο Ράσελ έμεινε μακριά από πολιτικές συζητήσεις, αν και ήταν μέλος μιας αντιπροσωπείας στη Σοβιετική Ένωση το 1925.

Ο Ράσελ ήταν δημοφιλής ανάμεσα στους αξιωματικούς συντρόφους του και την βάση του IRA, αλλά θεωρείται πρακτικός στρατιωτικός παρά πολιτικός. Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 η οργάνωση είχε περίπου 14.000 μέλη, και απολάμβανε κάποια λαϊκή υποστήριξη. Το 1936 όμως ο IRA ήταν σε παρακμή, σπαρασσόμενος από πολιτικές διαιρέσεις και αντιμέτωπος με σκληρή καταστολή από την κυβέρνηση του Eamon de Valera.

Τότε ήταν που απογοητευμένοι εθελοντές (σ.σ: τα μέλη του IRA έτσι χαρακτηρίζονται) άρχισαν να στρέφονται προς τον Ράσελ ελπίζοντας ότι θα μπορούσε να τους προσφέρει στρατιωτική δράση και έναν τρόπο για να ξανακερδίσουν την υποστήριξη. Το 1938, μετά από μια σειρά εσωτερικών συγκρούσεων κορυφής, ο Russell είχε καταφέρει να γίνει Αρχηγός του Επιτελείου με την υπόσχεση να ηγηθεί μιας νέας εκστρατείας εναντίον της Βρετανίας.

Αυτή η εκστρατεία, που επρόκειτο να ξεκινήσει με βόμβες σε στόχους στην Βρετανία, ήταν  πνευματικό τέκνο του Joseph McGarrity, βασικού υποστηρικτή του IRA ανάμεσα στην Ιρλανδική κοινότητα της Αμερικής. Ήταν μέσω του McGarrity που ο Ράσελ ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τις Γερμανικές μυστικές υπηρεσίες. Τον Οκτώβριο του 1936 ο Ράσελ έγραψε στον πρεσβευτή των Ναζί στην Ουάσιγκτον, προσφέροντας την υποστήριξη του IRA σε οποιαδήποτε μελλοντική σύγκρουση μεταξύ Γερμανίας και Βρετανίας.

Πράγματι η υπόσχεση Γερμανικής οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας ήταν το κλειδί για ν’ αναλάβει ο Ράσελ την ηγεσία του IRA. Ένας από τους αντιπάλους του για την ηγεσία του IRA, ο Tom Barry, υποστήριξε ότι η Γερμανο-Αμερικανική Ομοσπονδία (German American Bund), η κύρια ναζιστική οργάνωση στην Αμερική, χρηματοδότησε την εκστρατεία του Ράσελ.

Τον Ιανουάριο του 1939 οι βόμβες του IRA άρχισαν να εκρήγνυνται στις αγγλικές πόλεις: παρότι επτά πολίτες και δύο μέλη του IRA σκοτώθηκαν ως αποτέλεσμα της εκστρατείας (φωτό από την βόμβα στο Coventry), αυτή τελικά ολοκληρώθηκε το 1940. Στα τέλη του 1939 ο Ράσελ ταξίδεψε στις ΗΠΑ για να αυξήσει την υποστήριξη και από εκεί κατά τη διάρκεια του 1940 μεταφέρθηκε, μέσω Γένοβας, στη Γερμανία.

 

Οι Ιρλανδοί ρεπουμπλικάνοι (ΥΓ.1) και η υποστήριξη του ναζισμού

Αν και ο ίδιος ο Ράσελ, δεν εξέφρασε ποτέ δημοσίως υποστήριξη για τις πολιτικές των Ναζί, υπήρχαν κάποιοι στην οργάνωση του που ήταν πιο ενθουσιώδεις. Τον Ιούλιο του 1940 όταν η Γερμανική νίκη έμοιαζε πιθανή, ο IRA εξέδωσε μια ανακοίνωση στην Ιρλανδία που χαιρέτιζε τους Ναζί ως «φίλους και απελευθερωτές του ιρλανδικού λαού».

Τον Αύγουστο ο IRA προέβλεπε με βεβαιότητα ότι με τη βοήθεια των «νικηφόρων Ευρωπαίων συμμάχων τους η Ιρλανδία θα εξασφαλίσει την πλήρη ανεξαρτησία της μέσα στους επόμενους μήνες».  Ο IRA συνδέθηκε με Γερμανούς πράκτορες που προσγειώθηκαν στην Ιρλανδία (όπως τον Hermann Görtz) και ήλπιζαν να διαδραματίσει (ο IRA) κάποιον ρόλο σε οποιεσδήποτε στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον Βρετανικών δυνάμεων στη Βόρεια Ιρλανδία.

Αριστεροί επικριτές του IRA επεσήμαναν ότι η οργάνωση εγκωμίαζε τότε ως «απελευθερωτές» μια δύναμη είχε υποτάξει μεταξύ άλλων, την Αβησσυνία, την Αυστρία, την Αλβανία και την Τσεχοσλοβακία. Αυτό,  σημείωναν ήταν ιδιαίτερα ειρωνικό επειδή στις αρχές της δεκαετίας του 1930 ο IRA ειχε καταδικάσει έντονα τη Ναζιστική Γερμανία και την φασιστική Ιταλία και πρόσφερε αλληλεγγύη στα θύματα αυτών των καθεστώτων.

 Στη συνέχεια, ο Τύπος του IRA είχε κατήγγειλε τον «αιματηρό εξαναγκασμό» που επιβλήθηκε στους Εβραίους και τους αριστερούς στη Γερμανία και καταδίκασε τον «Χιτλερισμό» ως «ασθένεια». Αυτό καταδεικνύει ότι οι Ιρλανδοί ρεπουμπλικάνοι, συμπεριλαμβανομένου του Ράσελ, δεν μπορούσαν εύλογα να ισχυρίζονται ότι δεν είχαν γνώση της φύσης του καθεστώτος του Χίτλερ.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930 τουλάχιστον, κριτικές του IRA στον Ναζισμό και τα διάφορα μέτρα που επιβλήθηκαν από τους Ναζί είχαν αναφερθεί εκτενώς στην Ιρλανδία. Το 1940, παρόλα αυτά, η πολιτική του IRA είχε αλλάξει.

Εν μέρει αυτό συνέβη για έναν πρακτικό λόγο: οι Ναζί πολεμούσαν τους Βρετανούς. Ένας άλλος παράγοντας ήταν η απελπισία: το 1940 η κυβέρνηση του de Valera κατέστειλε περαιτέρω τον IRA, φυλακίζοντας, ακόμα και εκτελώντας τα μέλη του.

Με λίγες πιθανότητες ανατροπής του de Valera και ακόμη λιγότερες να διώξουν τους Βρετανούς από τη Βόρεια Ιρλανδία, οι Ναζί πρόσφεραν στον IRA τη μοναδική του ελπίδα επιτυχίας. Αλλά υπήρχαν επίσης στοιχεία μέσα στον IRA που γοητεύτηκαν από τη ναζιστική ιδεολογία και το 1940 κάποιες δημοσιεύσεις του IRA παπαγάλιζαν την αντισημιτική προπαγάνδα.

Μια δημοσίευση, «Τα Νέα του Πολέμου» (War News), έφτασε στο σημείο να ισχυριστεί ότι η κυβέρνηση του de Valera κυριαρχόταν από «Εβραίους και Μασόνους» που έγιναν «οι νέοι ιδιοκτήτες της Ιρλανδίας». Μέλη του IRA τώρα συνεργάζονταν με μέλη των φασιστικών Κυανοχιτώνων (Blueshirts) σε μια ποικιλία μικρών φιλο-γερμανικών οργανώσεων στο Δουβλίνο και αλλού.

Κατά τη διάρκεια του 1940 ο IRA ακόμα προσέγγισε τον πρώην ηγέτη των Κυανοχιτώνων (ΥΓ.2), Eoin O’Duffy, κάποτε ορκισμένου εχθρού της οργάνωσης τους, και και του πρόσφεραν μια θέση στην ηγεσία. Ωστόσο, η Γερμανική κατασκοπεία στην Ιρλανδία είχε μηδενικό αποτέλεσμα και το 1941 η πιθανότητα να αποβιβαστούν Γερμανικές δυνάμεις στην Ιρλανδία (ΥΓ.3) μειώθηκε.

 

Ο θάνατος του Ράσελ στο U-65

Το καλοκαίρι του 1940 ο αρχηγός του IRA το πέρασε σε μία βίλα στο καταπράσινο Grunewald του Βερολίνου. Λιαζόταν στη γερμανική πρωτεύουσα την περίοδο μετά τις ταχείες κατακτήσεις της Γαλλίας, της Νορβηγίας και των Κάτω Χωρών. Του δώθηκε διπλωματικό καθεστώς με πρόσβαση σε τρόφιμα και αγαθά με δελτίο, καθώς επίσης χρησιμοποιούσε και αυτοκίνητο.

Η βίλα του ήταν εξοπλισμένη με ραδιόφωνο, εγκαταστάσεις για χάρτες και ένας νεαρός Αυστριακός αριστοκράτης του είχε διατεθεί ως οδηγός και διερμηνέας. Ο ηγέτης του IRA επισκέφθηκε πολλές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και συνάντησε τον Ναζί Υπουργό Εξωτερικών Joachim Von Ribbentrop.

Προέτρεψε την Ανώτατη Διοίκηση της Γερμανίας (OKW – Oberkommando der Wehrmacht) να χρησιμοποιήσει τον IRA για να επιτεθεί στις Βρετανικές δυνάμεις στη Βόρεια Ιρλανδία ως μέρος της επιχείρησης Θαλάσσιος Λέων (σχέδιο για την εισβολή στη Βρετανία).

Στις 15 Ιουλίου 1940, ο Frank Ryan, μέλος IRA που πολέμησε στο πλευρό των Δημοκρατικών στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο και συνελήφθη από τις δυνάμεις του Φράνκο- παραδόθηκε στην Abwehr (Γερμανική στρατιωτική μυστική υπηρεσία) και μεταφέρθηκε στην Γερμανία.

Κατά την άφιξή του στο Βερολίνο στις 4 Αυγούστου, ο Ryan συναντήθηκε με τον Συνταγματάρχη των SS (SS-Standartenfuhrer), Edmund Veesenmayer (φωτό). Ο Veesenmayer, ως μέλος των περιπλανώμενων ενημερώσεων των SS και του Γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών, ασχολήθηκε στενά με τον σχεδιασμό όλων των επιχειρήεων της Abwehr στην Ιρλανδία κατά την περίοδο 1940-1943, ιδιαίτερα εκείνων που αφορούσαν τον Ράσελ και τον Ryan.

Την επομένη της άφιξης του Ryan, ο Ράσελ του ζήτησε να τον συνοδεύσει στην Ιρλανδία ως μέρος της Επιχείρησης Περιστέρι (“Unternehmen Taube” στα γερμανικά). Η σύλληψη των Γερμανών πρακτόρων από την Επιχείρηση Αστακός I (Unternehmen Hummer I) δεν εμπόδισε τον αρχηγό της Abwehr, Canaris (ΥΓ.4) να εγκρίνει την μεταφορά του Ράσελ στην Ιρλανδία.

Αν και ο Ryan δεν είχε συμμετάσχει στην εκπαίδευση ή την προετοιμασία για την Επιχείρηση Περιστέρι (ο Ράσελ εκπαιδεύτηκε σε τελευταίας τεχνολογίας εκρηκτικά στη σχολή/εργαστήριο της Abwehr στο Quentzgut, κοντά στο Βραδεμβούργο),  τόσο ο ίδιος όσο και ο Russell αναχώρησαν με το U-65 από το Wilhelmshaven στις 8 Αυγούστου 1940.

Ο Ράσελ αρρώστησε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και παραπονέθηκε για πόνους στο στομάχι. Το U-65 δεν ήταν εφοδιασμένο με γιατρό και πέθανε στις 14 Αυγούστου, 100 μίλια μακριά από το Galway.

Μετά τον θάνατο του Ράσελ, ο Ryan ζήτησε από τον Κυβερνήτη του U-65, Hans-Gerrit Stockhausen, να τηλεγραφήσει στη Γερμανία και να ζητήσει νέες οδηγίες πριν προχωρήσουν. Η αποστολή ακολούθως ματαιώθηκε και επέστρεψε στη Γερμανία μέσω του Μπορντό.  

Μετά την επιστροφή του υποβρυχίου στη Γερμανία διερευνήθηκε από την Abwehr ο θάνατος του Russell. Αυτή η έρευνα περιελάμβανε την ανάκριση του πληρώματος του U-65 και του Frank Ryan. Το συμπέρασμα ήταν ότι ο Russell είχε υποστεί διάτρηση γαστρικού έλκους και χωρίς ιατρική φροντίδα, πέθανε.

Μια σειρά από θεωρίες συνωμοσίας υπάρχουν γύρω από το θέμα του θανάτου του Russell συμπεριλαμβανομένης της δηλητηρίασης μέσα στο υποβρύχιο, της εκτέλεσής του από τη Βρετανική μυστική υπηρεσία στη Γαλλία, ή της δολοφονίας από τον Kurt Haller. Ωστόσο, ο αδερφός του Ράσελ, Πάτρικ, επιβεβαίωσε μετά τον πόλεμο ότι υπέφερε από προϋπάρχοντα προβλήματα στο στομάχι και ως αποτέλεσμα δεν έπινε αλκοόλ.

Τα νέα για την τύχη του Russell πήραν πολύ χρόνο για να φτάσουν στον IRA και εν μέσω διαμαχών στην ηγεσία, η οργάνωση κλείστηκε στον εαυτό της και το 1944 ήταν ουσιαστικά διαλυμένη. Στα στρατόπεδα κράτησης και στις φυλακές υπήρχαν και φιλο-Ναζιστές υποστηρικτές και αντι-φασίστες , ενώ πολλοί ακτιβιστές αποχώρησαν απογοητευμένοι.

Οι προσπάθειες του Russell να συνδεθεί με τη Ναζιστική Γερμανία ήταν ήδη γνωστές την εποχή που έγιναν τα αποκαλυπτήρια του αγάλματός του στο Fairview Park του Δουβλίνου, τον Σεπτέμβριο του 1951 (φωτό). Πράγματι, μια ρεπουμπλικάνικη εφημερίδα που κάλυψε το γεγονός ανέφερε την διαμονή του στο Βερολίνο με αρκετές λεπτομέρειες.

Ωστόσο, πολλοί εξακολουθούν να αμφισβητούν το ότι ο Russell συνεργάστηκε με τους Ναζί, περιγράφοντάς τον ως έναν απλό στρατιωτικό που δεν ασχολούταν με πολιτικά ζητήματα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι αυτός και ο IRA δεν είχαν γνώση της πολιτικής των Ναζί και απλά επωφελήθηκαν από το «η δυσκολία της Αγγλίας να γίνει η ευκαιρία της Ιρλανδίας».

Το πώς θα είχε συμπεριφερθεί ο IRA αν οι Γερμανικές δυνάμεις είχαν πράγματι αποβιβαστεί στην Ιρλανδία παραμένει ευτυχώς ένα υποθετικό, αν και αμφιλεγόμενο, ζήτημα.  Σε ολόκληρη την Ευρώπη, εθνικιστικές οργανώσεις συνεργάστηκαν με τους Ναζί για διάφορους λόγους.

Αν η συνεργασία αυτή εμπνεύστηκε από απολίτικο πραγματισμό ή από συμπάθεια για τον ναζισμό στο τέλος δεν έχει μεγάλη σημασία: Τα αποτελέσματα ήταν πάντα τραγικά. Υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι αυτή η εμπειρία θα ήταν διαφορετική.

 

ΥΓ.1: «Ρεπουμπλικάνος» (Republican) στο νησί της Ιρλανδίας είναι ο υποστηρικτής της Ενωμένης Ιρλανδίας και εχθρός της Μεγάλης Βρετανίας, που κατέχει το βόρειο τμήμα του νησιού. Τα μέλη του IRA είναι ρεπουμπλικάνοι.

ΥΓ.2: Μέλη του IRA συμμετείχαν στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο πολεμώντας με τις κομμουνιστικές Διεθνείς Ταξιαρχίες (1936-1938) στο πλευρό των Δημοκρατικών. Από την άλλη μεριά, 700 Κυανοχίτωνες συμμετείχαν με την Ιρλανδική Ταξιαρχία (Irish Brigade) υπό την ηγεσία του Eoin O’Duffy στο πλευρό των Φασιστών του Στρατηγού Φράνκο.

ΥΓ.3: Οι Γερμανοί είχαν εκπονίσει λεπτομερές σχέδιο απόβασης στην ουδέτερη Ιρλανδία (Σχέδιο Πράσινο – “Unternehmen Grün“), σε συνδιασμό με το σχέδιο απόβασης στην Μεγάλη Βρετανία (Επιχείρηση Θαλάσσιος Λέων).

ΥΓ.4: Ο Wilhelm Canaris (φωτό), αρχηγός της Abwehr, ήταν αναμεμειγμένος σε συνωμοσίες για την ανατροπή του Χίτλερ πριν καν την εισβολή στην Τσεχοσλοβακία το 1938 και είχε μυστικές επαφές με τους Βρετανούς σε πολλές περιπτώσεις. Ο ρόλος του περιέργως άργησε πολύ ν’αποκαλυφθεί, αν και ολόκληρο το περιβάλλον του στην Abwher (Hans Oster, Hans Bernd Gisevius, Erwin von Lahousen) ασχολούνταν αποκλειστικά με την δολοφονία του Χίτλερ.

Για να ταπεινωθεί, απαγχονίστηκε γυμνός,  στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Flossenbürg τρεις βδομάδες πριν την πτώση του Βερολίνου. Ο ίδιος θεωρούσε ότι ήταν απόγονος του Κωνσταντίνου Κανάρη και είχε ένα πορτραίτο του στο γραφείο του. Μελετητές του γενεαλογικού του δέντρου, μετά τον θάνατό του, αποκάλυψαν ότι τελικά καταγόταν από την Βόρεια Ιταλία και η οικογένειά σου λεγόταν Canarisi πριν μετακομίσει στην Γερμανία τον 17ο αιώνα.

Απάντηση